خانه / فرهنگی / آموزش / دکتر صادق شیبانی، فرمانده پایگاه مقاومت بسیج علمی، پژوهشی و فناوری شهید احمدی روشن: ریشه تمامی مشکلات و عقب ماندگی ها و نیز پیشرفت ها، در روستاهاست
دکتر صادق شیبانی

دکتر صادق شیبانی، فرمانده پایگاه مقاومت بسیج علمی، پژوهشی و فناوری شهید احمدی روشن: ریشه تمامی مشکلات و عقب ماندگی ها و نیز پیشرفت ها، در روستاهاست

در یادداشت دکتر صادق شیبانی آمده است:
ریشه تمامی مشکلات و عقب ماندگی ها و نیز پیشرفت ها، در روستاهاست/ بررسی نقش تولیدی روستا در توسعه ملی کشور
فرمانده پایگاه مقاومت بسیج علمی، پژوهشی و فناوری شهید احمدی روشن در یادداشت خود با عنوان توسعه روستایی، به بررسی نقش تولیدی روستا در توسعه ملی کشور پرداخته است.
به گزارش شهرسبز، دکتر صادق شیبانی، رئیس دیده بان توسعه کارآفرینی آسیا و فرمانده پایگاه مقاومت بسیج علمی،پژوهشی و فناوری شهید احمدی روشن در یادداشتی با عنوان توسعه روستایی، به بررسی نقش تولیدی روستا در توسعه ملی کشور پرداخته است. وی ریشه تمامی مشکلات و عقب ماندگی ها و نیز پیشرفت ها، در روستاها می داند. متن این یادداشت به شرح زیر است:
توسعه روستایی:
روستا یک واحد تولیدی، فرهنگی، خدماتی، سکونتی و قضایی است که در هر کشور طبق تعاریف قانونی جمعیت مشخصی را در بر می‌گیرد.
شناخت دقیق مسایل مربوط به روستاهای ایران از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. زیرا ریشه تمامی مشکلات و مسائل عقب ماندگی مثل فقر گسترده، نابرابری در حال رشد، رشد سریع جمعیت و بیکاری فزاینده، در مناطق روستایی قرار دارد.
کمبود درآمد عامل مهمی است که اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، اجازه نمی‌دهد طرح های توسعه روستایی به ثمر بنشیند.
موفقیت در توسعه بخش‌های روستایی نیازمند فرآیندهای اجتماعی – اقتصادی درسطوح محلی، ملی و بین المللی است، که متغیرهای کلان اقتصادی از جمله آرامش و ثبات سیاسی، برنامه‌های اقتصادی کارآمد، حکمرانی خوب و آموزش نیروی انسانی از پیش نیازهای اساسی آن به شمار می‌رود.
نقش تولیدی روستا جهت حصول به امنیت غذایی، مساعدت به بخش صنعت و نیز نقش صادرات غیر نفتی روستا در تولید ناخالص کشور و ایجاد فرصت‌های شغلی در ابعاد مکانی از جمله آثار مناطق روستایی در توسعه ملی کشور است.
تعریف توسعه روستایی
تاکنون تعاریف زیادی درباره توسعه روستایی مطرح شده است. بنا بر تعریف، توسعه روستایی، جزئی از برنامه‌های توسعه هر کشور می‌باشد که برای دگرگون سازی زیر ساخت اجتماعی- اقتصادی جامعه روستایی بکار می‌روند.
اینگونه برنامه‌ها را که دولت‌ها و یا عاملان آنان در مناطق روستایی پیاده می‌کنند، دگرگونی اجتماعی براساس طرح و نقشه نیز می‌گویند.
این امر در میان کشورهای جهان سوم که دولت‌ها نقش اساسی در تجدید ساختار جامعه به ‌منظور هماهنگی با اهداف سیاسی و اقتصادی خاصی به عهده دارند، مورد پیدا می‌کند. از سوی دیگر توسعه روستایی را می‌توان عاملی در بهبود شرایط زندگی افراد متعلق به قشر کم درآمد ساکن روستا و خودکفاسازی آنان در روند توسعه کلان کشور دانست.
بنا بر تعریف معاونت توسعه روستایی کشور، فرآیندی همه جانبه، مستمر، موزون، درونزا، توانمندساز، فراگیر، تحول آفرین، باورآفرین، رشددهنده و متکی بر مشارکت و خود باوری روستائیان بود، که در چهارچوب آن ظرفیت‌ها و توانایی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع روستایی برای رفع نیازهای اساسی مادی و معنوی و کنترل موثر بر نیروهای شکل دهنده نظام سکونت محلی (اکولوژیکی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، نهادی و سرزمینی) و توسعه سرمایه انسانی با بهره گیری از فرصت‌های درونی در روستاها رشد و تعالی می‌یابد.
هدف‌های استراتژی توسعه روستایی، ایران متکی بر اصل‌های زیر است:
۱)کاهش شدت جریان مهاجرت روستاییان به شهر، بنحوی که مهاجرت روستایی رابطه معقول و متعادلی با توسعه خدمات، صنعت و کشاورزی پدید آورد.
۲) تمرکز یا فشرده کردن جمعیت در محیط روستایی، جهت پدید آوردن مراکز روستایی بزرگتر تا روستاییان بتوانند تحت پوشش شبکه خدمات قرار گرفته و در عین حال پوشش کافی جمعیتی برای استقرار صنایع در محیط روستایی فراهم آید.
۳) انتظام بخشیدن به زراعت و دامداری در محیط روستا.
۴) تقویت کردن و تنوع بخشیدن به اشتغال غیر کشاورزی در محیط روستا.
۵) توسعه تعاونی های زراعی و دامداری در میان روستاییان.
۶) توسعه اراضی اشباع در چارچوب نظام تعاونی جهت بالا بردن میزان تولید.
بنابراین باید برای رسیدن به توسعه روستایی، خصوصا توسعه پایدار روستایی توجه به تعریف و اهداف توسعه و همچنین بکارگیری استراتژی هایی که برای توسعه روستایی درنظرگرفته شده لازم است. ضمناً در استراتژی‌های فوق باید به مسئله پایداری توسعه روستایی نیز دقت لازم صورت گیرد.
جایگاه اشتغال در توسعه روستایی
سکونت بیش از سه میلیارد نفر از جمعیت جهان در نواحی روستایی و مواجه بودن بیش از ۲/ ۱ میلیارد نفر با فقر مطلق که ادامه حیات آنها را تهدید می کند توجه ویژه به فقرزدایی از نواحی روستایی و اشتغالزایی را در روستاها ضرورتی اجتناب ناپذیر می نماید.
فقر جهانی و اثرات جانبی جهانی شدن از جمله توزیع نابرابر درآمد کشورها که جزء اصلی­ترین چالش های کشورهای درحال توسعه محسوب میشود، مردم روستاها را با آسیب ها و صدمات اقتصادی و اجتماعی زیادی مواجه ساخته که امروزه مهاجرت از روستا به شهر، وجود میزان بالایی از کار کودکان در روستاها، تبعیض علیه کار زنان و کارگران روزمزد و سیار در روستاها و بخش کشاورزی، عدم تامین اجتماعی مورد نیاز و امنیت پایین شغلی از نمونه آسیب­ های مذکور به شمار آمده و موجب تشدید فقر و نابربری در روستاها می شوند.
کمبود درآمد عامل مهمی است که اگر برای آن چاره ای اندیشیده نشود، اجازه نمی دهد طرح های توسعه روستایی به ثمر بنشیند. افزایش جمعیت روستاییان (مقدار مطلق)، بیکاری(کامل یا فصلی)، بهره وری پایین افراد و منابع، عدم جذابیت برای سرمایه گذاری و ضعف فضای کسب و کار برخی از عوامل مؤثر در کمبود درآمد روستاییان است.
تمرکز روی بخش‌های مختلف روستایی به‌خصوص براساس پیش‌بینی‌های سازمان بین‌المللی کار کشاورزی(ILO) موجب پیشرفت روستاها وکاهش فقر خواهد شد. بخش کشاورزی می‌تواند محرک توسعه اقتصادی غذا، سوخت، فیبر و سایر نیازمندی‌های مرتبط بخش‌های دیگر اقتصادی به‌ویژه بخش صنعت باشد. از سوی دیگر موفقیت در توسعه بخش های روستایی نیازمند فرایندهای اجتماعی – اقتصادی درسطوح محلی، ملی و بین‌المللی است، که متغیرهای کلان اقتصادی از جمله آرامش و ثبات سیاسی، برنامه‌های اقتصادی کارآمد، حکمرانی خوب و آموزش نیروی انسانی از پیش نیازهای اساسی آن به‌شمار می‌رود. از آنجا که راه حل نهایی مساله بیکاری شهری و تراکم جمعیت در شهرها و کشورهای در حال توسعه، بهبود محیط روستایی، برقراری تعادل مناسب میان فرصت‌های اقتصادی موجود در مناطق شهری و روستایی و افزایش سطح زندگی روستاییان از راه افزایش سطح درآمد آنها می‌باشد، بدیهی است در سایه ارایه خدمات آموزشی و ترویجی به اعضای جوامع روستایی و در صورت افزایش اطلاعات فنی آنان، اصول و فنون برتر تولید به وسیله روستاییان انتخاب می‌شود و از عوامل و منابع اقتصادی تولید، به شکل مطلوب استفاده می‌گردد، بدین ترتیب ایجاد اشتغال می‌تواند از طریق بهبود کیفیت زندگی، توزیع مناسب درآمد و بهره‌برداری بهینه از منابع نقش مهمی در توسعه روستایی داشته باشد.
نقش توسعه روستایی در توسعه ملی
اساساً حوزه های روستایی به عنوان قاعده نظام از نظر سکونت و فعالیت ملی، نقش مهمی در توسعه ملی ایفا می‌کنند، چرا که توسعه پایدار سرزمین در گرو پایداری نظام روستایی به عنوان زیر نظام تشکیل دهنده نظام سرزمین است، و پایداری فضاهای روستایی در ابعاد مختلف می تواند نقش موثری در توسعه منطقه ای و ملی داشته باشد. حال اگر به دلایلی در روند پیشرفت و توسعه فضاهای روستایی وقفه ای ایجاد شود، به گونه ای که نظام روستایی قادر به ایفای نقش سازنده خویش در نظام ملی و سرزمینی نباشد، در آن صورت آثار و پیامدهای مسایل روستایی در حوزه های شهری و در نهایت در کلیت سرزمین گسترش می یابد.
از این رو باید به این موضوع اذعان نمود که توسعه پایدار و یکپارچه ملی معطوف به توسعه پایدار در سطوح منطقه ای، شهری و روستایی است. متاسفانه شواهد و تجربیات نشان می دهد که به حق و وظیفه توسعه جوامع و فضاهای روستایی، به تناسب سهم، جایگاه و کارکرد آن در اقتصاد ملی، کم توجهی شده و حوزه های روستایی در شرایطی کاملا نابرابر از جهت دسترسی به فرصت­ ها و منافع حاصل از رشد و توسعه قرار نگرفته اند. از این رو تعدیل نابرابری‌های اجتماعی – اقتصادی و سرزمینی در جهت بالندگی جوامع روستایی و تسهیل رشد و ارتقای این جوامع، ضرورتی اساسی و اجتناب ناپذیر محسوب می شود.
توسعه یک ناحیه روستایی باید در چارچوب کلی سیاست های ملی طراحی گردد. چراکه این مسئله نشانگر پیوستگی توسعه روستایی و توسعه ملی است. از سویی چون روستاها کانون تولیدات زراعی هستند تاکید بر دانش روز، یکپارچه شدن اراضی، بالا بردن بهره وری و راندمان هیچ منافاتی با یکدیگر ندارد. و با این رویکرد، می توانیم غذای مردم را که یکی از مسائل اساسی کشور است، تامین نماییم. تکیه بر واردات مواد غذایی، که قیمت آن در نوسان است و ممکن است که هر لحظه گرانتر شود، عاقلانه نیست و با توجه به حذف حمایت ها و یارانه های تولیدی و صادراتی سایر کشورهای تولید کننده محصولات مواد غذایی که طبق آموزه های سازمان تجارت جهانی صورت می پذیرد، واردات مواد غذایی در آینده باعث افزایش رشد منفی تراز پرداخته ای کشور خواهد شد و در نتیجه قیمت محصولات غذایی گرانتر می شود. که تحمل این امر بسیار مشکل است.
اما اگر بتوانیم توسعه ملی را طوری سامان دهیم که اهمیت ویژه ای به کشاورزی، روستا و تولید داده شود، می توانیم باعث ارتقاء دانش فنی و بومی کردن آنها در کانون های تولید و روستاها شویم. و از این طریق نه تنها می‌توانیم صرفه‌جویی قابل توجهی در تراز پرداخت ها بوجود آوریم بلکه اگر با سیاست های آگاهانه و حمایت از تولید به افزایش مازاد بر نیاز دست یابیم آن وقت صادرات دور از دسترس نیست و می توانیم درآمد ارزی بیشتری داشته باشیم.
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است که بخش کشاورزی محور توسعه تلقی شده و اهداف این بخش را در راستای توسعه اقتصادی، در بسیج کلیه امکانات ملی و همه بخش های اقتصادی به منظور نیل به خودکفایی در تولید کالاهای اساسی کشاورزی، تقویت توان اقتصادی روستاها و احیای آن به عنوان منبع و جایگاه اصلی تولید بیان داشته است. حال با توجه به اهمیت روستا و کشاورزی، به ضرورت توسعه روستایی و اهمیت و نقش آن در توسعه ملی می پردازیم.
میزان زیاد فقر را در کشورهای در حال توسعه نمیرتوان فقط با ذکر این که میزان درآمد سالانه در این کشورها خیلی پایین تر از میزان درآمد در کشورهای توسعه یافته است، بیان کرد. بلکه باید حداقل دو عامل یا دو ویژگی دیگر از توسعه نیافتگی را در نظر گرفت. این دو ویژگی عبارتند از: ویژگی های داخلی و خارجی. در باب ویژگی های داخلی این کشورها باید به مساله توزیع درآمدها اشاره کرد. شکی نیست که نابربری در تمام کشورها وجود دارد، اما نابرابری در میان گروهای فقیر و ثروتمند در کشورهای توسعه نیافته به مراتب از نابربری در کشورهای ثروتمند بیشتر است.
عامل بیرونی که باید به خاطر داشت این است که در مقایسه با کشورهای پیشرفته، اکثر کشورهای در حال توسعه از رشد بطئی درآمد سرانه برخوردارند.
نقش تولیدی روستا جهت حصول به امنیت غذایی، مساعدت به بخش صنعت و نیز نقش صادرات غیر نفتی روستا در تولید ناخالص کشور و ایجاد فرصت‌های شغلی در ابعاد مکانی از جمله آثار مناطق روستایی در توسعه ملی کشور است. در سالهای اخیر نیز توسعه صنعت گردشگری روستایی بویژه در کشورهای توسعه یافته، عامل اساسی در فرایند توسعه روستایی و تحقق اهداف توسعه ملی بوده است.
جمع بندی
با توجه به اقدامات انجام شده طی سالهای پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران به استناد آمار، شاخص ­ها، مرتبط با عمران روستایی از قبیل برق، تلفن، شبکه خانه های بهداشت، فضای آموزشی، راه آسفالته، شبکه آب آشامیدنی بهداشتی، گازرسانی، طرح هادی و مقاوم سازی مسکن روستایی از وضعیت نسبتاً مطلوبی برخوردار می­باشد و لیکن در خصوص بهبود وضعیت اقتصادی، افزایش درآمد، بیمه های تامین اجتماعی در یک کلام مسایل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی توفیق لازم حاصل نگردیده و به همین دلیل روستاها به شدت در معرض کاهش جمعیت و نهایتاً تخلیه کامل می باشد. که تغییرات به واسطه شهر شدن برخی روستاها نیست بلکه ریشه در مسایل اجتماعی، فرهنگی و به ویژه اقتصادی دارد.
تبعات ناشی از خالی شدن روستاها از جمعیت و غیرفعال شدن روستاها، از قبیل اقتصادی (وابستگی کشور به سایر کشورها، عدم تحقق رشد اقتصادی، بیکاری و…)، فرهنگی (عدم استفاده از تحصیل کردگان روستا، از بین رفتن آداب ، سنن ملی و ..) اجتماعی (افزایش طلاق، کاهش نرخ ازدواج، کاهش اعتماد به نفس، افزایش حاشیه نشینی و …)، زیست محیطی (تخریب و از بین رفتن منابع، افزایش مخاطرات طبیعی و …) میراثی و تاریخی (از بین رفتن سند تاریخی و میراثی کشور به واسطه اینکه روستاها شکل دهنده شهرها بوده اند) و امنیتی (تهدید مرزها، خالی شدن مرزها، افزایش درگیری مرزی و بروز مشکلاتی در داخل کشور).
با بررسی سوابق امر ملاحظه می شود در روستاها صرفاً امور عمرانی مورد توجه بوده است ولیکن در حال حاضر توجه دولت باید به رویکرد و توسعه روستایی معطوف گردد. لذا با تبیین جایگاه روستا در نظام برنامه ریزی کشور و همچنین اهمیت دادن به این حوزه گسترده، مهم و اثرگذار در اقتصاد و جلب حمایت های قانونی، معنوی لازم، نسبت به فعال کردن جمعیت روستایی کشور در فعالیت های اقتصادی و تولیدی از طریق توانمندسازی عوامل انسانی و افزایش بهره وری و راندمان در امور کشاورزی ودامداری وایجاد مشاغل جدید و متنوع و حرکت جهت زنجیره ارزشی تولید با رویکرد توجه به بازار فروش، زمینه بهبود معیشت زندگی روستاییان را فراهم نماید و در نهایت با رفع تبعیضات موجود بین روستا و شهر، محیط روستا را محیطی شاداب، پویا و موثر در توسعه کشور مبدل نماید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.