هفته نامه شهر سبز سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، هنری، اقتصادی، ورزشی، ادبی استان های فارس، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد
به گزارش فاطمه اسدزاده خبرنگار شهرسبز، عبدالکریم نباتی مدرس دانشگاه و پژوهشگر در یادداشتی به بررسی راهبرد پدافند غیرعامل در شهرسازی پرداخته و پدافند غیرعامل در شهرسازی را موجب صرفهجویی کلان اقتصادی و ارزی، و تحمیل هزینهها به دشمن می داند.متن این یادداشت به شرح زیر است:
اهمیت پدافند غیرعامل
- موجب زنده ماندن و حفظ بقای نیروی انسانی میگردد.
- موجب صرفهجویی کلان اقتصادی و ارزی در حفظ تجهیزات و تسلیحات بسیار گران قیمت میگردد.
- مراکز حساس و حیاتی کشور را در برابر حملات بمباران هوایی دشمن حفظ و ادامه فعالیت در شرایط بحران را ممکن میکند .
- موجب تحمیل هزینهها به دشمن میگردد .
- سبب به وجود آمدن تأثیرات روحی و روانی مثبت در شهروندان و رزمندگان میگردد .
- موجب حفظ نیروها برای ضربه زدن در زمان و مکان مناسب و گرفتن ابتکار عمل از دشمن میگردد
- در مقام مقایسه سه عنصر (تهاجم ,دفاع عامل , دفاع غیرعامل) عنصر دفاع غیرعامل مخارج و هزینههای کمتری دارد.
- اجتناب ناپذیر بودن جنگهای آینده و لزوم آمادگی دفاعی.
- نیل به دفاع غیرعامل در مقایسه با دفاع غیرعامل ساده تر و سهل الوصول تر و باسیاست خودکفایی و عدم وابستگی موافقتر است.
جایگاه پدافند غیرعامل در قانون
در سال ۱۳۸۴ که آیین نامه اجرایی بند ب تبصره ۱۷ قانون بودجه سال ۸۴ کل کشور به تصویب رسید, در فصل ۱۰ آن که مرتبط با امنیت ملی است در بند ۱۱ ماده ۱۲۱ به موضوع پدافند غیرعامل اشاره شده است . رعایت اصول پدافند غیرعامل در طراحی و اجرای طرح های حساس و مهم در دست مطالعه ونیز تأسیسات زیربنایی موضوع ماده۱۶۰ قانون برنامه چهارم به منظور پیشگیری از سوانح غیرطبیعی مد نظر بوده است. یک ماده به نام ماده ۲۱ به ضوابط و مقررات ملی ساختمان به عنوان پدافند غیرعامل با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی انجام شده است. تخصیص اعتبارات در طرح های پدافند غیرعاملی در قانون بودجه سال ۱۳۸۶ و تصویب دکتری رشته پدافند غیرعامل در مجلس.
پدافند شهری و ابعاد آن
در دوره ی معاصر، بهویژه با ظهور سلاحهای مدرن و فوق مدرن و ظهور نسل جدید از جنگهای جدید و نامتقارن و رویارویی شهرها با طیف وسیعی از تهدیدهای متنوع، مسالهی پدافندشهری یکی از مهمترین چالشهای جهانی محسوب میشود ، از اینرو پدافند شهری را میتوانیم مجموعه اقدامات و راهکارهای نظامی و غیرنظامی بدانیم که برای کاهش آسیبپذیری شهر و شهروندان در مواجهه با تهدیدهایی اعم از نظامی و غیرنظامی بهکار گرفته میشود. اقدامات پدافند غیرعامل شهری با توجه به زمان به کارگیری و چشمانداز متصور از آن ابعاد متفاوتی را در بر دارد.
۱: پدافند غیرعامل با جنبهی پیشگیری قبل از وقوع حادثه بهکار گرفته میشود.
۲: پدافند غیرعامل با جنبهی کنترلی در حین وقوع حوادث بهکار گرفته میشود.
۳: پدافند غیرعامل با جنبهی بازتوانی پس از وقوع حوادث برای بازگشت به وضع عادی گرفته میشود.
با تأکید بر تنوع حوادث طبیعی و غیرطبیعی، هدف پدافندشهری را کاهش آسیبپذیری و افزایش امنیت و ایجاد قابلیت انعطافپذیری در وضعیتهای مختلف و عکسالعمل به موقع بهمنظور نجات جان انسانها و مردم ساکن در فضاهایشهری میداند.
جایگاه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در مدیریت بحرانهای شهری
علاوه بر این که تهدیدات مبنا, بر عملکرد مدیریت بحران و پدافند غیرعامل تأثیر گذاشته است سطح حفظ آمادگی این دو باهم متفاوت است طوری که سطح آمادگی مدیریت بحران در سطح ایمنی است درحالیکه پدافند غیرعامل در سطح حفظ آمادگی دفاع قرار دارد. همانطور که در شکل زیر دیده میشود سطوح آمادگی در برابر بحرانهای شهری در سه سطح تعریف میشود که عبارتنداز: ایمنی، امنیت و دفاع بعد از ایمنی, امنیت قرار دارد که استانداردهای امنیت از ایمنی, در سطح بالاتری قرار دارد و بعد از آن سطح دفاع است که دربردارنده کلیهی سطوح آمادگی است. مثلاً در برخی موارد در سطح ایمنی , دیگر تداوم کارکرد معنا پیدا نمیکند, اما سطح دفاع حتماً به هر شکلی که هست باید تداوم کارکرد وجود داشته باشد.
پدافند غیرعامل در معماری و شهرسازی
با توجه به مراحل تهاجم دشمن که شامل شناسایی، حضور، بازشناسی، نشانه روی، ایراد خسارت و فرار است، به کارگیری هر یک از الزامات و عوامل در طراحی پدافند غیرعامل را موجب ایجاد خلل در یک یا چند مرحله از مراحل تهاجم دشمن دانسته، به طوریکه دشمن را از دستیابی به هدف ناکام خواهد گذاشت. اصول و الزامات معماری در پدافند غیرعامل پیشنهادی وی عبارت اند از: برنامهریزی شامل مکانیابی، آرایش فضایی، موانع، پراکندگی، مدیریت ساخت و بهرهبرداری، اغتشاش در دید دشمن شامل ضد مراقبت، اغتشاش در دید دشمن شامل استتار، اختفاء و عوامل فریب، طراحی شامل معماری داخلی، فضای چند عملکردی، ورودی و خروجیهای معمولی و اضطراری، مرمت پذیری، نمای داخلی و خارجی و ساخت شبکههای زیرساخت، تأسیسات و استحکامات.اصول کلان پدافند غیرعامل در معماری و شهرسازی اماکن عمومی را از دیدگاه ترکیبی ارتباطات درون سلول شهری، شامل ” شبکه ارتباطی مناسب با جمعیت ساکن و کاربری های مستقر درون سلول شهری، دسترسی به شبکه ارتباطی منطقه ای، دسترسی به ایستگاه های امداد و نجات ؛ در دسترس بودن کاربریهای ضروری، استتار ساختمانهای مهم و با ارزش، پرهیز از ایجاد مرکز ثقل و استراتژیک قابل هدفگیری ” و انعطافپذیری در بافت سلول شهری دانسته است.
توجه به نکات زیر در معماری و شهرسازی ما را در جهت نیل به مقصود هدایت می کند:
استفاده از فرم پلان و نمای مناسب، حذف عناصر اضافی از نمای ساختمان، حذف بیش از حد شیشه در نما ساختمان و تدابیر مناسب برای اینگونه نماها مانند عقب رفتگی در سایت و استفاده از بالکن، استفاده از پوششگیاهی در مکانهایی که خطر ریزش مصالح زیاد است. وجود نیمکتهای سنگی که بتوان در زیر آن پناه گرفت. حذف پله های بدون کاربرد در محوطه و استفاده از شیبراهه جهت سهولت در رفت آمد در هنگام وقوع حادثه.